Raport na temat witaminy C

Raport na temat witaminy C

Raport na temat witaminy C
5 (100%) 3 votes

Witamina C ( C6H8O6 ) – jedna z ważniejszych witamin dla człowieka – jest pochodną węglowodanów, występującą w różnych formach, ale aktywność biologiczną wykazują jedynie dwa związki : kwas L-askorbinowy oraz produkt jego utlenienia kwas dehydroaskorbinowy. 

Pierwszy raz została wyizolowana w 1932 roku przez Kinga w czystej, krystalicznej postaci z soku z cytryny jako czynnik przeciwszkorbutowy. Otrzymała nazwę kwas askorbinowy, gdyż niedobór lub brak tego związku w pożywieniu powodował rozwój ciężkiej choroby – gnilca (scorbutus).

Po co człowiekowi witamina C?

Znaczenie witaminy C dla naszego organizmu jest wielorakie, począwszy od udziału w obronie antyoksydacyjnej organizmu, a więc unieczynnienia wolnych rodników i w podtrzymywaniu procesów odpornościowych. Działanie to wynika z silnych właściwości redukujących witaminy i jej wpływu na potencjał oksydo-redukujący komórek. Poprzez dostarczanie elektronów utrzymuje w formie zredukowanej (aktywnej) metale grup prostetycznych i w ten sposób zapewnia pełną aktywność wielu enzymów. Uczestniczy w syntezie kolagenu – bo dostarcza elektronów enzymom uczestniczącym w hydroksylacji proliny i lizyny, zapewnia to przekształcenie prokolagenu we właściwy kolagen. Warunkuje to utrzymanie prawidłowego stanu skóry, ściany naczyń krwionośnych, odbudowę tkanek i przyspiesza proces gojenia się ran. Poza pozytywnym wpływem na naszą skórę i zachowanie młodego wyglądu, witamina C bierze udział w regulacji ciśnienia tętniczego krwi i hamowania tworzenia się blaszki miażdżycowej, uszczelnia małe naczynia krwionośne. Bierze udział w syntezie prostanoidów, głównie prostaglandyny E, o działaniu rozkurczowym i zwiększającym wytwarzanie prostacykliny.  Jest także pomocna w wyrównywaniu glikemii (w stanach hiperglikemii); oraz ma wpływ na wchłanianie wapnia i ułatwia wchłanianie niehemowego żelaza z pożywienia. Wzrost biodostępności niehemowego żelaza związana jest również  a redukującymi właściwościami kwasu askorbinowego. Redukując żelazo niehemowe do dobrze rozpuszczalnych soli żelazawych, zwiększa jego przyswajanie z przewodu pokarmowego. Dodatek tej witaminy wspomaga procesy krwiotwórcze również w innym mechanizmie: ułatwia gromadzenie i mobilizację żelaza (Fe) z tkanek oraz utrzymuje koenzymy kwasu foliowego w aktywnej formie zredukowanej.  Kwas askorbinowy pełni istotną funkcję w metabolizmie lipidów oraz w profilaktyce choroby niedokrwiennej serca. Wpływa na obniżenie frakcji trójglicerydów w surowicy krwi. Ułatwiona zostaje konwersja cholesterolu do kwasów żółciowych.

Dzięki tak złożonemu ale i jakże korzystnemu dla nas profilowi działania witaminy C, jest ona niezbędna dla naszego organizmu . Niestety nie jesteśmy w stanie sami syntetyzować jej w naszym organizmie. Podobnie jak u innych naczelnych oraz  świnek morskich również u człowieka brakuje enzymu oksydazy L-gulonolaktonowej, który warunkuje przemianę w szlaku kwasu uronowego do kwasu L-askorbinowego. Dlatego kwas askorbinowy jest niezbędnym, egzogennym związkiem, którego zapotrzebowanie w całości musi zostać pokryte z dietą, bądź z dodatkowej suplementacji preparatami farmaceutycznymi.

Ile potrzebujemy witaminy C na dobę?

Dzienne minimalne zapotrzebowanie na witaminę C jest największe spośród wszystkich witamin. Wynosi ono u dorosłego człowieka 1mg/kg masy ciała, a u niemowląt i dzieci 2mg/kg masy ciała.

Zapotrzebowanie na kwas L-askorbinowy jest zależne od wieku, płci jak również od chorób współtowarzyszących i wzrasta w stanach chorobowych przebiegających z gorączką, w osłabieniu organizmu podczas infekcji i w okresie rekonwalescencji, podczas uprawianie sportu i przy wykonywaniu ciężkiej pracy fizycznej, w okresie ciąży i laktacji i bardzo ważna jest w okresie młodzieńczym ale  warto również o niej pamiętać również u osób w wieku podeszłym. Dodatkowymi wskazaniami do zwiększenia przyjmowanej dawki witaminy C są : utrudnione gojenie się ran, złamania kości, skłonności do krwawień. Kwas askorbinowy stosuje się również jako środek zakwaszający mocz w infekcjach bakteryjnych, ponieważ ułatwia i przyspiesza eliminację niekorzystnej, chorobotwórczej flory bakteryjnej. Zakwaszenie moczu ułatwia eliminację Trójpierścieniowych Leków Przeciwdepresyjnych i amfetaminy. Stosowana dopochwowo w celu zakwaszenia środowiska jako leczenie wspomagające infekcji bądź zapobieganiu im.

Gdzie można znaleźć witaminę C: …

Nie zawsze możliwe jest pokrycie pełnego zapotrzebowania na tę witaminę z dietą, bo chociaż witamina ta powszechnie występuje w owocach i warzywach to jednak należy pamiętać, że jest to związek nietrwały, wrażliwy jest na działanie tlenu, UV, wysokich temp, środowiska alkalicznego, natomiast dość odporna jest na zamrażanie. Oprócz wymienionych czynników na zawartość kwasy L-askorbinowego w roślinach ma wpływ: gatunek, odmiana, okres uprawy, miejsce i metoda uprawy, nawożenia dolistne oraz czas składowania. Naprawdę bardzo wiele czynników musi być spełnionych jednocześnie, aby dany produkt mógł być dobrym źródłem witamy C w diecie.  Źródłem witaminy C dla człowieka są głównie pokarmy roślinne: owoce (acerola, dzika róża, cytrusy, owoce jagodowe, aronia) oraz warzywa: zielona pietruszka , warzywa kapustne, papryka, szpinak, rzeżucha pomidory, ziemniaki, chrzan. Jednak zawartość w poszczególnych produktach jest różna i waha się od 2mg/100g produktu do około 190mg/100g produktu. Uwzględniając znaczną nietrwałość tej witaminy i wynikające z tej cechy straty podczas przechowywania czy przetwarzania owoców czy warzyw, w konsekwencji mogące doprowadzić do znacznego obniżenia poziomu zawartości witaminy C w danym produkcie, sięgającym nawet 75% wartości wyjściowej. Czyli aby uzupełnić pożądaną dawkę tej witaminy musielibyśmy każdego dnia zjadać spore porcje zarówno warzyw jak i owoców.  Jednakże nie każdy z nas dobrze toleruje zwiększoną ilość warzyw i owoców w diecie – szczególnie podawanych w formie surowej, nieprzetworzonej. Wówczas jedyną możliwością dostarczenia witaminy C do organizmu jest suplementacja jej w postaci preparatów farmaceutycznych.

Przychodzi pacjent do apteki: ‘lewoskrętną witaminę C poproszę ….’

Na dzień dzisiejszy apteczne półki uginają się wręcz pod ciężarem najróżniejszych specyfików zawierających witaminę C w różnych formach: od popularnych drażetek w słodkiej otoczce, poprzez tabletki musujące – do rozpuszczenia w wodzie i wypicia, aż po syropy, krople czy kapsułki o przedłużonym działaniu. Wśród tych preparatów możemy odnaleźć formy „czystej” witaminy C, czyli bez dodatkowych składników. Lub preparaty złożone, zawierające w składzie rutynę, cynk, biflawonoidy. Który preparat wybrać? Który będzie tym najlepszym, najbardziej przyswajalnym dla organizmu i na jaką dawkę się zdecydować?

Odpowiedź na te pytania jest trudna i niejednoznaczna. Należy pamiętać, że wszystkie preparaty – bez wyjątku – zawierają syntetyczną witaminę C, i niestety naprawdę dużo zależy od rzetelności, sumienności i uczciwości producenta. W takim układzie czym powinniśmy kierować się przy wyborze farmaceutyku z witaminą C? Przede wszystkim warto czytać ulotki, zawsze możemy poprosić farmaceutę o możliwość dokładnego zapoznania się ze składem specyfiku. Sprawdźmy co dokładnie kryje się pod hasłem „witamina C” i w jakiej ilości oraz jakie inne substancje wchodzą w skład tabletki – zgodnie z zasadą im mniej, tym lepiej. Nie zapominajmy jednocześnie , że żeby tabletka była tabletką, to niestety obecność w składzie części z tych substancji jest po prostu niezbędna i poza wyjątkowymi sytuacjami uczulenia na te składniki są one farmakologicznie obojętne dla naszego organizmu (np. talk, laktoza, krzemionka czy stearynian magnezu).

Kwas askorbinowy istnieje w formie czterech izomerów: oprócz najbardziej pożądanego, bo jedynego czynnego biologicznie  lewoskrętnej formy kwasu askorbinowego; jest jeszcze kwas D-askorbinowy, D-izoaskorbinowy, L-izoaskorbinowy. Trzy pozostałe formy tak naprawdę nie są witaminami, ponieważ nie wykazują żadnej biologicznej aktywności w organizmie ludzkim. Czyli nie mogą być wykorzystane w szlakach biochemicznych w organizmie człowieka – bo chociaż wzór mają taki sam, to przestrzenne ułożenie cząsteczki sprawia , że na zasadzie pasującego „klucza do zamka” , do procesów w naszym ustroju pasuje tylko i wyłącznie kwas L-askorbinowy i tylko ta forma pełni dla nas rolę witaminy. Pozostałe izomery zachowują natomiast aktywność antyoksydacyjną i mogą być stosowane jako dodatki do żywności np. w wyrobach mięsnych, rybnych, w produktach peklowanych czy garmażeryjnych w charakterze przeciwutleniaczy, środków konserwujących czy stabilizatorów barwy. Są one obojętne dla człowieka, uważane za środki bezpieczne, ale także nie spełniające żadnej funkcji prozdrowotnej. A przecież nie o to nam chodzi. Dlatego wybierając farmaceutyk lepiej sprawdzić czy w składzie ma „witaminę C” czyli wszystkie cztery możliwe izomery i tak naprawdę  nieokreśloną ilość kwasu L-askorbinowego, czy w składzie jest właśnie sam kwas askorbinowy. I chociaż dyrektywa Parlamentu Europejskiego 2002/46/EC nakazuje, że witamina C może być stosowana w suplementach żywnościowych tylko jako: kwas L-askorbinowy, L-askorbinian sodu, potasu lub wapnia oraz kwas 6-palmityl-L-askorbinowy, to warto pozostać czujnym, świadomym konsumentem i sprawdzać ulotki.

Oprócz kwasu L-askorbinowego wiele farmaceutyków zawiera dodatkowe substancje. Do najpowszechniej występujących należą rutyna, biflawonoidy, cynk, wapń. Czy warto wybierać preparaty złożone? Jak najbardziej TAK, szczególnie te, które mają w składzie rutynę. Rutyna czyli kwercetyno-3-rutozyd należy do grupy flawonoidów – polifenolowych drugorzędowych metabolitów roślinnych szeroko rozpowszechnionych w przyrodzie i posiadających szereg korzystnych dla zdrowia właściwości. Rutyna wykazuje działanie przeciwwirusowe, przeciwzapalne, obniżające ciśnienie i wzmacniające naczynia krwionośne. Poza tym rutyna wykazuje właściwości przeciwutleniające szczególnie w połączeniu z innym antyoksydantami. Jako antyoksydant własnie, rutyna minimalizuje szkodliwy wpływ wolnych rodników oraz ogranicza utlenianie witaminy C przedłużając jej działanie. Dodatkowo, rutyna wpływa na zwiększenie wchłaniania zawartej w preparacie witaminy C. Podobnie działanie będą wykazywały biflawonoidy. Natomiast dodatek cynku czy wapnia, minerałów niezbędnych do utrzymania równowagi elektrolitowej w organizmie, korzystnie wpływa na właściwe funkcjonowanie wielu mechanizmów regulacyjnych.

Obecnie bardzo popularne stają się preparaty typu „retard” posiadające przedłużone działanie substancji czynnej w organizmie. Przedłużenie działania leku może być do dwunastu , a nawet do dwudziestu czterech godzin.  W praktyce oznacza to , że jedna połknięta kapsułka bądź tabletka w sposób ciągły stopniowo będzie uwalniała witaminę C jeszcze na wiele godzin po jej zażyciu. Czyli nie musimy już pamiętać o każdej kolejnej dawce leku, aby utrzymać stały poziom witaminy w organizmie, a wystarczy tabletkę zażyć raz lub dwa razy na dobę. Dodatkowym atutem tabletek o modyfikowanym uwalnianiu jest fakt, że możliwość stosowania mniejszej liczby tabletek/kapsułek w ciągu doby jednocześnie redukuje ilość przyjmowanych substancji dodatkowych, używanych jako wypełniacze tabletek. W formie retardowanej możemy w aptece dostać zarówno tylko sam kwas askorbinowy jak również preparaty łączone z rutyną czy cynkiem. Dawki witaminy zawarte  w preparatach typu „retard” wahają się od 500mg do 1000mg, a do ewentualnych minusów tego rozwiązania można zaliczyć wielkość tabletki lub kapsułki – szczególnie tych zawierających dawki 1000mg, które dla niektórym osobom mogą sprawiać dyskomfort podczas połykania.

Dla osób, którym połykanie tabletek może sprawić kłopot, polecam preparaty w formie musującej – do rozpuszczenia w szklance wody i wypicia. Zawierają one zazwyczaj większe dawki witaminy, zwyczajowo jest to dawka 1000mg, i podobnie jak preparaty opisane wyżej mogą to być czyste postaci kwasu askorbinowego bądź z dodatkiem rutyny, cynku. Przy preparatach przeznaczonych do rozpuszczenia w wodzie należy jednak pamiętać , że w swoim składzie będą zawierały więcej cukru (lub zamiennie sztucznych słodzików) oraz substancji regulujących i poprawiających smak niż standardowe tabletki do połknięcia i popicia wodą. Poza tym nawet duża dawka leku przyjęta w formie zmusowanej tabletki nie zapewni, że całość się dobrze wchłonie. Bo chociaż witamina C bardzo dobrze się wchłania w jelicie cienkim, to jednak proces wchłaniania jest zmniejszony, gdy jednorazowo podajemy dużą dawkę. Formy musujące zawierające 1000mg witaminy C z powodzeniem mogą być stosowane jako tzw dawka uderzeniowa, gdy w krótkim czasie potrzebujemy dostarczyć do organizmu spore ilości tej witaminy.

Osoby, które preferują formę rozpuszczalną leku, mogą również zakupić czystą, krystaliczną postać kwasu L-askorbinowego w proszku już bez żadnych dodatków czy ulepszaczy. Taką witaminę C możemy dostać w sklepach medycznych, zielarskich czy niektórych stoiskach ze zdrową żywnością. A najłatwiej można taką witaminę dostać w sklepach internetowych. I taka forma witaminy może być bezpieczna, ale pod jednym warunkiem. Musimy potrafić ją dobrze kupować. Co to oznacza w praktyce? Oznacza to, że poza opisem podawanym przez producenta co do czystości, oryginalności preparatu, poza wypisanymi temperaturami wrzenia , topnienia czy samozapłonu , muszą być podane dwa bardzo istotne numerki : CAS i WE. Numer CAS to nic innego jak oznaczenie numeryczne przypisane substancji chemicznej przez amerykańską organizację Chemical Abstracks Service (CAS), pozwalające na identyfikację substancji. Krystaliczna, czysta witamina C powinna mieć nr CAS 50-81-7 oraz nr WE 200-066-2. I tylko taką można kupować. Jednak biorąc pod uwagę małą trwałość witaminy C oraz fakt, że krystaliczna witamina C sprzedawana jest w opakowaniach kilogramowych, zastanawiam się ile z tej witaminy pozostanie przy kilkudziesiętnym odkręceniu pojemnika ….

Niebezpiecznie – bezpieczna witamina C

Najbardziej kontrowersyjną kwestią przy suplementacji witaminy C jest dawka jaką powinniśmy przyjąć. Przyczyną tych niejasności jest brak na bieżąco aktualizowanych danych dotyczących ustaleń minimalnych oraz maksymalnych dawek terapeutycznych w odniesieniu do jednorazowego jak i dobowego zastosowania witaminy C. Powszechnie witamina ta uważana jest za bardzo bezpieczną, głównie z powodu zmniejszenia jej absorpcji z jelita przy dużym spożyciu oraz na przyspieszonej eliminacji z moczem. W literaturze medycznej brakuje opisów przypadków ostrych zatruć kwasem L-askorbinowym. Niemniej jednak należy pamiętać, że witamina C, choć jest związkiem niezbędnym dla zachowania zdrowia, to jednak jej nadmierna podaż może przyczyniać się do :

  • występowania biegunek;
  • częstszego oddawania moczu;
  • nadmiernego oddawania szczawianów do moczu, ponieważ witamina C w swoim cyklu w organizmie ulega przemianom właśnie do kwasu szczawiowego. Szacuje się , że podaż witaminy C w dawce powyżej 2g na dobę może już u osób predysponowanych być czynnikiem inicjującym wytrącanie się kamieni szczawianowo-wapniowych w moczu, co w konsekwencji prowadzi do powstania kamicy nerkowej;
  • zwiększa wydalanie jonów wapniowych z moczem, co przy i tak zbyt małej podaży w diecie tego cennego makroskładnika, dodatkowo przyczynia się do jego zwiększonych strat. Finalnie może to doprowadzić do utraty rezerwy jonów wapnia zdeponowanych w kościach, a w dalszym postępowaniu do rozwoju osteomalacji czy osteoporozy;
  • obniżenie stężenia selenu i miedzi – bardzo istotnych metabolicznie mikroelementów;
  • wchodzi w interakcje z lekami zmniejszając w ten sposób skuteczność ich stosowania, a tym samym osłabiając efekt terapeutyczny, np. podana łącznie z cyjanokobalaminą zmniejsza skuteczność działania witaminy B12 . Do istotnych farmakologicznie interakcji należy osłabienie działania leków przeciwzakrzepowych, leków przeciwpsychotycznych stosowanych w leczeniu schizofrenii oraz antybiotyków z grupy aminoglikozydów ;
  • ułatwia i przyspiesza wchłanianie niektórych metali ciężkich w tym ołowiu (Pb), kadmu (Cd), miedzi(Cu), glinu (Al) nasilającym jednocześnie ich toksyczność;
  • podczas stosowania większych dawek może fałszować wyniki niektórych testów wykonywanych metodami oksydo-redukcyjnych, do których zaliczamy oznaczanie poziomu glukozy we krwi, poziomu kreatyniny, AspAT, dehydrogenazy mleczanowej.

I na koniec

Podsumowując temat dotyczący stosowania witaminy C oraz rozważań odnośnie dopuszczalnego dobowego bądź przewlekłego spożywania tego związku, warto zacytować Paracelcusa – uważanego za ojca toksykologii – „Cóż jest trucizną? Wszystko jest trucizną i nic nie jest trucizną. Tylko dawka czyni, że dana substancja nie jest trucizną”.

Piśmiennictwo:

  1. „Współczesne poglądy na rolę witaminy C w fizjologii i patofizjologii człowieka” Maćkowiak Kalina, Torliński Lech, Nowiny Lekarskie 2007
  2. „Nutrition&Health” Witaminy część II Ogólna charakterystyka witaminy C lek. med. Miktus Małgorzata
  3. „Wpływ wybranych czynników na zawartość witaminy C w wybranych warzywach” Wierzbicka Brygida, Kuskowska Marzena, Hortorum Cultus 1(2) 2002
  4. „Farmakologia” Kostowski Wojciech, PZWL Warszawa
  5. „Indeks Leków” Medycyna Praktyczna, Kraków
  6. „Dietoterapia” Włodarek Dariusz, Lange Ewa, Kozłowska Lucyna, Głąbska Dominika, PZWL Warszawa
  7. „Dietetyka” Cibrowska Helena, Rudnicka Anna, PZWL Warszawa
  8. „Wybrane zagadnienia z toksykologii żywności” Orzeł Dagmara, Biernat Jadwiga, Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu
0 odpowiedzi

Zostaw swój komentarz

Przyłącz się do dyskusji.
Napisz komentarz.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *